“İSTİHDAM SEFERBERLİĞİ” YOK! Çırak, Stajyer ve Kursiyer Patlaması Var

Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Dairesi (DİSK-AR) Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK’in 15 Eylül 2017 günü açıkladığı Haziran 2017 dönemi Hanehalkı İşgücü Araştırması ile aynı döneme ilişkin İŞKUR’un işe yerleştirme ve Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) sigortalı verilerini birlikte değerlendirdi. DİSK-AR’ın işsizlik ve istihdama ilişkin değerlendirmeleri aşağıda yer almaktadır.

  • Dar tanımlı işsizlik yüzde 10’un üzerinde seyrederken, yaratıldığı söylenen istihdam yapay, hayali ve eğreti niteliktedir.
  • TÜİK’e göre istihdamda son bir yılda 1 milyon 52 bin kişilik bir artış yaşandı ancak bu artışın büyük bölümü stajyer, çırak ve kursiyerlerden oluşmaktadır. TÜİK istatistikleri istihdam yaşanan artışın gerçek nedenlerini ortaya koymamaktadır.
  • SGK verilerine bakıldığında gerçek tüm çıplaklığı ile ortaya çıkmaktadır.
  • SGK verilerine göre çırak, stajyer ve kursiyer sayısında son bir yılda 1 milyon 250 bin civarında artış yaşandı.
  • 2017 Ocak-Haziran döneminde İŞKUR tarafından işe yerleştirilenlerin sayısı 546 bin oldu. Bu sayı geçen yılın aynı dönemine göre 113 bin kişi artış gösterdi.
  • TÜİK tarafından açıklanan dar tanımlı (standart) işsizlik oranı bir önceki yılın haziran ayına göre oransal olarak aynı kalarak yüzde 10,2 olarak gerçekleşti.
  • Dar tanımlı işsiz sayısı bir önceki yılın haziran ayına göre 124 bin kişi artarak 3 milyon 251 bine yükseldi.
  • Geniş tanımlı işsiz sayısı 5,9 milyon, geniş tanımlı işsizlik oranı ise yüzde 17,3 olarak gerçekleşti.
  • Genç kadın işsizlik oranı bir önceki yılın haziran ayına göre 3,9 puan artarak yüzde 26,8’e yükseldi.
  • Tarım dışı genç kadın işsizliğindeki artış sürüyor. Tarım dışı genç kadın işsizliği 5,2 puan artarak 33,9’a yükseldi
  • Haziran 2017 döneminde genç (15-24 yaş arası) işsizliği bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,2 puan artarak yüzde 20,6’ya yükseldi.
  • Tarım dışı genç işsizliği bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,5 puan artış göstererek yüzde 24,5’e yükseldi.

İstihdam Değil, Çırak, Stajyer ve Kursiyer Sayısı Artıyor
Gerçek anlamda işçi istihdamı artmamaktadır. Çünkü çırak, stajyer ve kursiyerler iş hukuku açısından işçi değildir. Çırak, stajyer ve kursiyerler işi teorik ve/veya pratik olarak öğrenmesi için işyerinde çalıştırılan kimselerdir.
>İstihdam artışı, işgücü piyasasında ucuz ve örgütsüz emek olarak kullanılan, çırak, stajyer ve kursiyerlerin omuzlarında yükselmektedir. Çalışma hayatının en kırılgan ve korumasız katmanını oluşturan çırak, stajyer ve kursiyer sayısı artırılmak suretiyle istihdam artışı sağlanmaktadır.

Grafik 1: Çırak, Stajyer ve Kursiyer Patlaması (Mayıs 2016-2017)

Seferberlik Var, İstihdam Yok!

İstihdam teşviklerinin işgücü piyasasına girişi artırması sonucunda İŞKUR’a başvurular artmış, İŞKUR’un işe yerleştirmede yetersiz kalması sonucunda ise kayıtlı işsiz sayısı yükselmiştir. Haziran 2016’da İŞKUR’a kayıtlı işsiz sayısı 1,9 milyon iken, Haziran 2017’de 566 bin artarak 2,5 milyona yükseldi. Böylece bir yılda İŞKUR’a kayıtlı işsiz sayısı 566 bin artmış oldu.
İstihdamsız Büyüme
Büyüme oranlarının tartışmalı olması bir yana, bu büyüme oranının istihdam üzerindeki etkisi zayıf oldu. Ekonomide yüzde 5,1 oranında büyüme yaşanırken, aynı dönemde istihdam artışı yüzde 3,8 ile sınırlı kaldı. Dolayısıyla büyüme rakamlarına paralel istihdam artışı yaşanmamıştır.
Asıl vahim tablo ise imalat sanayiinde görüldü. İmalat sanayiinde Haziran 2017 itibariyle yıllık üretim artışı yüzde 3,8 iken, istihdam artışı ise sadece yüzde 0,5 (binde beş) düzeyinde kalmıştır.
İşsizliğin azaltılması ve istihdamda kalıcı ve güvenceli artış sağlanması için önerilerimiz:
  • İş başında eğitim adı altında çırak, stajyer ve kursiyerlerin ucuz işgücü deposu olarak kullanılması uygulamasına son verilmelidir.
  • “Herkesin çalışması için, herkesin daha az çalışması” ilkesi doğrultusunda haftalık çalışma süresi gelir kaybı olmaksızın 37,5 saate, fazla mesailer için uygulanan yıllık 270 saat sınırı, 90 saate düşürülmelidir.
  • Uluslararası çalışma normları doğrultusunda herkese en az bir ay ücretli yıllık izin hakkı tanınmalıdır.
  • İstihdam artışlarında kamunun payı dikkate değerdir. Kamu istihdamının artırılması, kamuda eğreti ve güvencesiz çalışma biçimleri yerine, kadrolu ve güvenceli istihdam artışının sağlanması yaşamsal önemdedir. Kamu girişimciliği ve hizmetleri istihdam yaratacak şekilde yeniden ele alınmalı ve kamuda personel açığı derhal kapatılmalıdır.
  • Güvencesiz çalışma biçimlerine son verilmeli, tüm taşeron işçilere kadro verilmelidir. Kamu taşeron işçileri kamu işçisi olarak kadroya alınmalıdır.
  • Uluslararası Çalışma Örgütü ILO’nun “insana yaraşır iş” yaklaşımı temelinde herkese güvenceli ve nitelikli işler sağlanmalıdır.
  • Kiralık işçilik yasası (6715) Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmelidir.
  • Sendikal hak ve özgürlüklerin kullanımı güvence altına alınmalı, sendikal barajlar kaldırılmalı, herkesin sendika hakkını özgürce kullanabilmesi için gerekli yasal düzenlemeler yapılmalıdır.
  • Toplum yararına çalışma programları kapsamında çalıştırılanlar daimî işçi statüsüne geçirilmelidir.
  • İşsizlik Sigortası Fonunun amaç dışı kullanımına son verilmelidir
  • Kadın istihdamının artırılması ve işsizliğinin azaltılması için işgücü piyasalarındaki cinsiyetçi uygulamalara son verilmeli, ev içi bakım hizmetleri devletin gereken nitelikli, yaygın ve ücretsiz bakım hizmetlerini sağlaması ile kadının üzerinden alınmalıdır.